Sylwester co roku wywołuje te same pytania w firmach i wśród pracowników. Część osób liczy na skrócony dzień pracy, inni zastanawiają się, czy można liczyć na dodatkowe wolne. Ten tekst jest dla osób zatrudnionych na etacie oraz osób zarządzających zespołami, które chcą jasno ustalić zasady. Poniżej znajdzie się konkretna odpowiedź, czy sylwester jest dniem wolnym od pracy, na jakiej podstawie prawnej opiera się rozliczanie tego dnia oraz jakie możliwości mają pracownicy i pracodawcy.
Czy sylwester jest dniem wolnym od pracy według Kodeksu pracy?
31 grudnia, czyli sylwester, nie jest świętem ustawowo wolnym od pracy. W polskim prawie pracy nie ma odrębnej regulacji, która czyniłaby ten dzień wolnym dla wszystkich pracowników.
Wynika to wprost z ustawy z 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy. W katalogu świąt wolnych od pracy wymieniono m.in.: 1 stycznia, 6 stycznia, pierwszy i drugi dzień Wielkanocy, 1 i 3 maja, Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 listopada, 11 listopada, 25 i 26 grudnia. 31 grudnia nie znajduje się na tej liście.
Sylwester jest w świetle prawa zwykłym dniem pracy. Każde zwolnienie tego dnia (całkowite lub częściowe) wynika z decyzji pracodawcy, regulaminu, układu zbiorowego lub z wykorzystania urlopu.
W praktyce oznacza to, że:
- pracodawca nie ma ustawowego obowiązku udzielania wolnego w sylwestra,
- czas pracy 31 grudnia rozlicza się jak każdy inny dzień roboczy w danym okresie rozliczeniowym,
- ewentualne „wolne w sylwestra” jest dobrowolnym przywilejem, a nie obowiązkiem.
Sylwester a święta ustawowo wolne – na czym polega różnica?
Warto uporządkować dwie kwestie, które bywają mylone: święta ustawowo wolne od pracy i dni, które „tradycyjnie” bywają krótsze lub wolne, jak wigilia czy sylwester.
Święta ustawowo wolne od pracy mają kilka konsekwencji:
- pracownik ma prawo do dnia wolnego (z wyjątkami, np. praca w systemie zmianowym, w ruchu ciągłym, przy niektórych usługach),
- praca w takie dni jest dopuszczalna tylko w ściśle określonych przypadkach,
- za pracę w święto przysługuje rekompensata – inny dzień wolny lub dodatek do wynagrodzenia.
Sylwester takiego statusu nie ma. To zwykły dzień pracy – choć w wielu firmach ma charakter „szczególny” bardziej zwyczajowo niż prawnie.
Niektórzy mylą sylwestra z dniem 1 stycznia, który już jest świętem ustawowo wolnym od pracy. W rozliczaniu czasu pracy te dni należy wyraźnie oddzielać: 31 grudnia to zwykły dzień roboczy, 1 stycznia – święto.
Skrócony czas pracy w sylwestra – kiedy jest możliwy?
Choć prawo nie nakazuje udzielania wolnego w sylwestra, wielu pracodawców skraca wtedy dzień pracy – np. do połowy etatu lub do kilku godzin. Jest to całkowicie dopuszczalne, ale wymaga jasnych zasad.
Regulamin pracy lub zwyczaj zakładowy
Najbezpieczniej, gdy skrócenie czasu pracy w sylwestra wynika wprost z:
- regulaminu pracy,
- układu zbiorowego pracy,
- pisemnego zarządzenia pracodawcy obowiązującego w danym okresie.
W wielu firmach funkcjonuje też tzw. zwyczaj zakładowy – od lat każdy sylwester jest krótszy, np. pracownicy wychodzą o 13:00. Problem pojawia się, gdy praktyka jest niekonsekwentna lub niejasna:
Dobrym standardem jest poinformowanie zespołu z wyprzedzeniem, jak będzie wyglądał dzień pracy 31 grudnia w danym roku – zwłaszcza jeśli zasady różnią się od poprzednich lat.
Czy za skrócony sylwester „potrąca się” godziny?
Jeżeli pracodawca skraca czas pracy w sylwestra z własnej inicjatywy (np. zamiast 8 godzin zleca 4), to pozostałe 4 godziny powinny być normalnie płatne, o ile nie ma innych ustaleń (np. odpracowania w innym dniu).
Nie można jednostronnie „kazać” pracownikom odrabiać skróconego sylwestra kosztem ich prawa do odpoczynku dobowego czy tygodniowego. Możliwe jest natomiast:
- ustalenie, że skrócenie pracy tego dnia jest powiązane z wydłużeniem pracy innego dnia – w ramach dopuszczalnych norm czasu pracy,
- rozliczenie tego w ramach elastycznego systemu czasu pracy (przestoje, praca zadaniowa itp.).
Sylwester w różnych branżach i systemach czasu pracy
Sytuacja pracownika w sylwestra mocno zależy od tego, w jakim systemie czasu pracy pracuje i w jakiej branży działa firma.
Praca biurowa i etat „od poniedziałku do piątku”
W typowych biurach, gdzie czas pracy przypada od poniedziałku do piątku, sylwester często traktowany jest jako „luźniejszy dzień”, ale formalnie:
- jeśli 31 grudnia wypada w dzień roboczy – jest zwykłym dniem pracy,
- skrócenie godzin lub wolne zależy wyłącznie od decyzji pracodawcy,
- pracownik może wziąć na ten dzień urlop wypoczynkowy lub urlop na żądanie.
W wielu firmach rozwiązaniem jest np. skrócenie dnia pracy dla wszystkich, którzy mają rozliczone zadania i obecność nie jest kluczowa operacyjnie.
Handel i usługi – co z pracą w sylwestra?
W handlu regulacje są bardziej rozbudowane, ale znów – bez szczególnego traktowania sylwestra. Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta ogranicza m.in. godziny pracy w:
- dniu 24 grudnia,
- sobotę bezpośrednio poprzedzającą pierwszy dzień Bożego Narodzenia.
Nie ma jednak przepisu, który ograniczałby godziny pracy placówek handlowych 31 grudnia. To, że wiele sklepów jest wtedy otwartych krócej, wynika z decyzji sieci handlowych, a nie ustawowego nakazu.
W usługach (gastronomia, rozrywka, hotele) sytuacja bywa odwrotna – sylwester to często najbardziej pracowity dzień w roku. Praca wtedy jest jak najbardziej dopuszczalna, ale trzeba pamiętać o:
- dopuszczalnej liczbie godzin nadliczbowych,
- zapewnieniu minimalnych okresów odpoczynku,
- prawidłowym rozliczeniu dodatków za pracę w nocy, jeśli praca trwa po 21:00.
Wynagrodzenie za pracę w sylwestra
Wynagrodzenie za pracę 31 grudnia rozlicza się jak za każdy inny dzień roboczy, zgodnie z umową o pracę i systemem czasu pracy.
Jeśli pracownik:
- pracuje w sylwestra w normalnych godzinach – otrzymuje zwykłe wynagrodzenie,
- pracuje w sylwestra w godzinach nadliczbowych – przysługują mu dodatki za nadgodziny lub czas wolny, na zasadach ogólnych,
- korzysta tego dnia z urlopu wypoczynkowego – otrzymuje wynagrodzenie urlopowe, jak za każdy inny dzień urlopu.
Nie ma żadnych ustawowych dodatków „za sylwestra” jako taki. Dodatki pojawiają się dopiero, gdy praca wchodzi w inne kategorie, np. praca w nocy (między 21:00 a 7:00) albo praca w święto 1 stycznia, jeśli zmiana przechodzi przez północ.
Zmiana „sylwestrowa” przechodząca przez północ na 1 stycznia wymaga osobnego rozliczenia czasu pracy przed i po północy – część przypada na zwykły dzień pracy, a część na święto ustawowo wolne.
Urlop w sylwestra – jak to praktycznie rozegrać?
Jeżeli sylwester wypada w dzień roboczy, pracownik, który chce mieć go w pełni wolny, ma kilka opcji:
- wzięcie zwykłego urlopu wypoczynkowego,
- wykorzystanie urlopu na żądanie (o ile limit na dany rok nie został wyczerpany),
- uzgodnienie z pracodawcą odbioru czasu wolnego za wcześniejsze nadgodziny.
Warto planować to z wyprzedzeniem, zwłaszcza w firmach, gdzie okres między świętami a nowym rokiem jest kadrowo wrażliwy. Przy większych zespołach pracodawca ma prawo:
- ustalić limity jednoczesnych urlopów,
- odmówić udzielenia urlopu na żądanie, jeżeli nieobecność zagraża normalnemu funkcjonowaniu firmy (choć odmowa powinna być uzasadniona).
Dla pracowników sensownym podejściem jest wcześniejsze zaplanowanie urlopu na koniec roku – zwłaszcza gdy sylwester wypada w środku tygodnia, a celem jest „dłuższa przerwa” bez przerywania jej pojedynczym dniem pracy.
Wolne za święto w sobotę a sylwester
Od lat pojawia się pytanie, czy „wolne za święto w sobotę” można „podpiąć” pod sylwestra. Chodzi o sytuację, gdy święto ustawowo wolne od pracy wypada w sobotę, a pracodawca udziela za to innego dnia wolnego.
Przepisy nie wskazują, którego dnia wolnego trzeba udzielić – ważne, aby:
- pracownik faktycznie otrzymał dzień wolny,
- dzień ten przypadł w okresie rozliczeniowym, którego to święto dotyczy.
Pracodawca ma tu pewną swobodę. Może więc zdecydować, że „odbiór” dnia wolnego za święto w sobotę nastąpi właśnie 31 grudnia – o ile mieści się to w danym okresie rozliczeniowym i nie ma sprzeczności z regulaminem.
Sylwester może stać się dniem wolnym „w zamian” za święto w sobotę – ale jest to wyłącznie decyzja organizacyjna pracodawcy, nie wynik automatyczny z przepisów.
Podsumowanie – co pracownik powinien wiedzieć o sylwestrze a pracy
Najważniejsze fakty, które warto mieć z tyłu głowy:
- sylwester (31 grudnia) nie jest świętem ustawowo wolnym od pracy,
- to normalny dzień roboczy, chyba że firma wprowadzi inne zasady,
- „wolne w sylwestra” lub skrócenie godzin wynika z decyzji pracodawcy, układu zbiorowego, regulaminu albo z wykorzystania urlopu,
- branże pracujące wieczorem i w nocy muszą pilnować prawidłowego rozliczenia części zmiany przypadającej na 1 stycznia,
- dzień wolny za święto w sobotę może być wyznaczony na sylwestra, ale nie musi.
Dla pracowników praktycznym ruchem jest wcześniejsze dopytanie działu kadr lub przełożonego, jakie zasady będą obowiązywać w danym roku. Jasne ustalenia z wyprzedzeniem pozwalają uniknąć rozczarowań – zarówno po stronie pracowników, jak i pracodawcy, który musi dopilnować zgodności z przepisami o czasie pracy.